Kata: Vorm die de aarde snijdt

Kata's zijn enigszins vergelijkbaar met boodschappen doen in een supermarkt. Je loopt de supermarkt in, loopt door alle paden / afdelingen en doet de boodschappen uit je hoofd; Pak melk, linksaf, arm naar beneden naar laagste vak; brood, rechtsaf, arm recht vooruit naar middelste vak; richting groente, 180 graden omdraaien, arm omhoog, bovenste vak. Steeds vooruit denken wat de volgende boodschap is, waar deze staat en hoe je daar naar toe gaat.

Bovenstaande is natuurlijk wel een heel simpele vergelijking, want een Kata is meer dan alleen maar een boodschappenlijstje onthouden en een route in een supermarkt lopen. Dat blijkt wel uit een quote van Gishin Funakoshi, de grondlegger van Karate:

'To practice Kata is not to memorize an order. You must find the Kata that work for you, understand them, digest them and stick with them for life'.

Kata

Vaste volgorde
Een Kata is een opeenvolging van blokkeringen, trappen en stoten vanuit één of meer standen, waarbij naar verschillende richtingen wordt bewogen. Het aantal bewegingen en de volgorde daarvan zijn erg nauwkeurig vastgelegd. De balans tussen aanvallende en verdedigende technieken, de houdingen, de richting en de uitvoering van de bewegingen geven elke Kata zijn eigen specifieke karakter.

Complete geest- en lichaamstraining
De uitvoering van Kata's zorgt ervoor dat de traditionele vechttechnieken worden aangeleerd. Balans, coördinatie, ademhaling en concentratie wordt bij het oefenen van de Kata's ontwikkeld. Kata's zijn, als ze goed worden uitgevoerd, niet alleen bijzonder goede lichamelijke oefeningen maar ook een effectieve manier van complete geest- en lichaamstraining.
Kata's kennen het 'Ren Ma' principe wat staat voor 'altijd poetsen'. Dit betekent dat de bewegingen van Kata's veelvuldig en geconcentreerd geoefend moeten worden om de Kata meester te worden.

'Mushin'
Concentratie, toewijding en oefening zorgen ervoor dat een hoger niveau van leren wordt bereikt. Een niveau waarbij een Kata zo geïntegreerd is in de onderbewuste geest dat een goede uitvoering van een Kata een vanzelfsprekendheid wordt. Dit wordt door Zen-meesters 'Mushin' of 'geen geest' genoemd. Wat eens bewust werd getraind wordt nu spontaan uitgevoerd.

Onderdeel van een taal
Mas Oyama (de grondlegger van het Kyokushin Karate) stelde dat men Karate moet zien als een soort taal waarin de Kihon (basistechnieken) geleerd kan worden als de letters van het alfabet, de Kata's vormen dan de woorden en de zinnen en het Kumite (gevechten) vormt de gesprekken. Oyama gelooft dat het beter is één Kata goed te leren dan veel Kata's half te leren.

Fundamentele principes van een Kata

Oyama Sosai legde de nadruk op drie fundamentele principes van een Kata (Kata no San Tiyoso):

Principe 1:
Waza no Kankyu
Tempo of Technique

Het tempo van de technieken. Het tempo van een Kata varieert, sommige technieken worden langzaam uitgevoerd, andere snel.

Principe 2:
Chikara no Kyojaku
Points of Power and Stress

De intensiteit van uitvoering varieert. De effectiviteit van de technieken komt uit een goede balans tussen kracht en ontspanning.

Principe 3:
Iki no Chosei
Breath Control

Ademhalings-controle.

 

Uitvoering van een Kata

Het uitvoeren van een Kata is voor de Karateka tevens een manier om respect te tonen aan het ontstaan en de geschiedenis van het (Kyokushin) Karate en vechtkunst in het algemeen.

Zware conditietraining
Een Kata 'leeft' en dient intens beleefd te worden. Een Kata is zowel gracieus als effectief en dient zowel verschillende snelheidselementen, souplesse als kracht te bevatten en uit te stralen.
Er zijn verschillende soorten Kata's; Kata's met verschillende afkomst of verschillende intenties. De een is meer gracieus, de ander kan meer snelheidswisselingen bevatten, een volgende Kata kan vooral krachtig zijn terwijl het bij weer een andere Kata het vooral om de manier van ademhalen gaat. Belangrijke sleutelfactoren in iedere Kata zijn, timing, juiste snelheid / snelheidswisselingen, kracht, flexibiliteit en ritme. Het uitvoeren van Kata is een demonstratie van het vaardigheidsniveau van de beoefenaar. Kata heeft zowel een filosofische als een inhoudelijke betekenis. Intensief Kata trainen staat gelijk aan zware conditietraining.

Denkbeeldig gevecht
Een Kata is een formele oefening; een aaneenschakeling van standen, verplaatsingen, verdedigingstechnieken, aanvalstechnieken, zoals blokkeringen, trappen en stoten; hogere Kata's bevatten moeilijkere technieken.
In tijden dat er nog geen Karateboeken bestonden waren Kata's, aaneenschakelingen van te leren technieken, een uitstekend middel om al deze verschillende technieken te onthouden. Enigszins vergelijkbaar met zoals je op de Basisschool tafels uit je hoofd dient op te sommen. De essentie van een Kata is een gevecht tegen meerdere imaginaire tegenstanders. Kata's zijn dus denkbeeldige gevechten, of gevechten tegen denkbeeldige tegenstanders, doch werden tevens ontwikkeld / gebruikt als voorbereidingen op het echte gevecht.

Verschil in moeilijkheidsgraad
De eerst te leren Kata's, de Taikyoku Kata's 1 t/m 3 bestaan louter uit basis vuisttechnieken, zoals Oi Tsuki; blokkeringen, zoals gedan barai en jodan uke, terwijl men zich verplaatst in de basis standen zenkutsu-dachi en kokutsu-dachi. De Sukogi Kata's 1 t/m 3 bestaan alleen uit traptechnieken en (Kake wake uke) blokkeringen. In de daaropvolgende Kata's komen zowel trap- als stoottechnieken voor. Iedere te leren Kata heeft weer een hogere moeilijkheidsgraad. Dat is logisch, want je raakt zelf ook gevorderd. 

Technieken die je volgens je exameneisen dient te leren vind je terug in de te leren Kata voor die graad. Zo leer je omgaan met het geleerde en leer je welke technieken in bepaalde situaties gebruikt kunnen worden. Tevens demonstreer je de geleerde technieken door deze in de Kata uit te voeren.
Er zijn ruim 30 Kyokushin Kata's; oplopend in moeilijkheidsgraad.

Inzicht en inleving
Kata's worden gelopen volgens een vastgesteld patroon (Embusen) en met vastgestelde technieken. Je kunt Kata's op verschillende manieren beoefenen. Je kunt de Kata klassikaal trainen, maar ook individueel.
Je kunt Kata ook met een (aanvallende) partner trainen; dit noemen we Bunkai, de uitleg van de Kata. Als je het Kata onderdeel erg leuk vindt, kun je je daar in specialiseren en/of aan Kata wedstrijden deelnemen. Dit kun je individueel doen, maar ook met een partner of team. Zodra je met meerdere personen Kata demonstreert wordt ook op andere elementen gelet, zoals of alles wel synchroon (gelijktijdig) gaat. Zodra je op een hoger niveau bent aangeland kun je ook zelf een Kata ontwikkelen en demonstreren. Bij hogere dangraad examens is dit zelfs een verplicht onderdeel zodat de examinatoren inzicht krijgen in onder meer Karate kennis, techniekbeheersing, ervaring, inzicht en inleving van degene die het examen aflegt. 
Zodra je het examen voor 1e dan (zwarte band) gaat afleggen, dien je 19 Kyokushin Kata's te beheersen en enkele Kata's in 'ura' (achterlangs draaiend) uit te kunnen voeren. 

Complete sportbeoefening
Niet iedereen vindt het onderdeel Kata even leuk, sommigen zien het als 'verplichte kost', maar gaandeweg vinden de meeste beoefenaars het steeds leuker worden. Ook omdat hoe meer je vorderd je meer interessante Kata's leert.
Omdat Kyokushin Karate uit veel verschillende onderdelen bestaat, als kihon (basis technieken), kumite (vechten met tegenstanders), kata (uit het hoofd geleerde vastgestelde vormen) en tameshiwari (breektesten; het breken van stenen, dakpannen, planken, honkbalknuppels et cetera), maar ook Zen (meditatie, concentratie) is het een zeer complete sportbeoefening, waar je zowel fysiek als mentaal aan jezelf werkt.
Kyokushin Karate beoefenaars groeien vaak uit tot complete, evenwichtige personen die hun weg in de maatschappij goed kunnen vinden.

Seienchin kata:

Standaard uitvoering van een Kata

Kamae (houding) volgt na rei. Dit is de positie waarin de karateka staat als de Kata aanvangt. Meestal is dat de hachiji-dachi (voeten op schouderbreedte, tenen schuin naar buiten gericht).

Er zijn ook Kata's waar de voeten gesloten blijven in heisuko-dachi. In beide standen is het lichaam ontspannen, speciaal in de knieën en schouders.
De karateka is voorbereid op snelle en langzame bewegingen. Het centrum van de kracht en concentratie is in het 'tanden' het gebied achter de navel, ook wel 'hara' genoemd. Dit is het zwaartepunt van het lichaam.

De ademhaling is ook ontspannen, terwijl de karateka op dit punt een vechtgeest (Zanshin) moet hebben. Zanshin (vecht geest) is de juiste 'state of art'. Geen enkele Kata is perfect zonder Zanshin. De oefening mag dan wel briljant uitgevoerd worden, zonder Zanshin, zoals in elke andere budokunst, stelt het Kata niets voor. 

embusen

De Essentie van Kata

Kata is een combinatie van basistechnieken die in een bepaald patroon gegoten zijn, ook wel de embusen genoemd. De basis technieken zijn zowel offensief als defensief. De uitvoerder van de Kata is echter altijd de verdedigende persoon.

Iedere Kata begint altijd met een verdediging; er is geen Kata waar de uitvoerder de eerste aanval inzet. Kata training houdt in dat men bij de uitvoering van elke techniek zich maximaal inspant als je je zwak verdedigt zul je de strijd immers verliezen en als je zwak aanvalt zul je de strijd nooit winnen. In iedere Kata bevinden zich korte rustpunten.

Goed ademhalen is van essentieel belang om niet uitgeput te geraken tijdens de intensieve uitvoering. Alertheid en scherpheid dienen zich te manifesteren in zowel mentale als fysieke componenten van de uitvoering.

De constante wisseling van het ritme in Kata is nauw gerelateerd aan het idee dat verschillende denkbeeldige tegenstanders vanuit verschillende richtingen, op verschillend gezette tijden en met verschillende technieken de beoefenaar aanvallen. Een tegenstander uitschakelen met één enkele stoot of trap is natuurlijk de ideale -wellicht geïdealiseerde- situatie. Een tweede kans krijg je nagenoeg nooit. Kata moet dan ook als zodanig worden bestudeerd en leiden tot perfectie.
Elke techniek moet in feite de laatste techniek zijn: de techniek die de aanvaller uitschakelt.

Een Kata aanleren

Het aanleren van een Kata gaat in drie fasen:

Fase 1: Een Kata wordt in delen gehakt en ieder deel wordt apart aangeleerd /intensief getraind. Dan worden alle delen aan elkaar gekoppeld en uiteindelijk wordt het complete Kata qua vorm aangeleerd. Het goed leren uitvoeren van een Kata duurt meestal één maand; perfectioneren duurt echter een leven lang.

Fase 2: Dit is de fase waar aandacht en tijd wordt besteed aan het corrigeren van de zwakke punten. Dit gaat het beste met aanvullende trainingen van de basisvaardigheden en trainingen van de zwakke onderdelen van het Kata. Deze fase duurt ook één maand.

Fase 3: De derde fase van het aanleren gaat in op het begrijpen van de betekenis van het Kata. Deze fase is eindeloos. Het omgaan met Kata in deze fase wordt ook wel de ziel van het budo genoemd.

Volgorde aan te leren Kata's:

Taikyoku kata
10e Kyu Taikyoku Sono ICHI
10e Kyu Taikyoku Sono NI
9e Kyu

Sokugi Taikyoku Sono ICHI

9e Kyu Sokugi Taikyoku Sono NI
8e Kyu Taikyoku Sono SAN
8e Kyu Pinan Sono ICHI
7e Kyu Sokugi Taikyoku Sono SAN
7e Kyu Pinan Sono NI
6e Kyu Yantsu
6e Kyu  Tsuki No Kata
5e Kyu Pinan Sono SAN
5e Kyu Taikyoku 1, 2 en 3 in URA
4e Kyu Pinan Sono YON
4e Kyu Sanchin No Kata
3e Kyu Gekisai Dai ICHI
3e Kyu Gekisai Dai CHO
2e Kyu Pinan Sono GO
2e Kyu Pinan 1 en 2 in URA
1e Kyu Naihanchi Sono ICHI
1e Kyu Pinan 3 en 4 in URA
1e Dan Tensho
1e Dan Saiha
1e Dan Pinan 5 in URA
2e Dan Seienchin
2e Dan Sokugi Taikyoku 1, 2 en 3 in URA
3e Dan Kanku-Dai
3e Dan Garyu
3e Dan Seipai
4e Dan Passai
4e Dan Sushi Ho

Punten van aandacht

1. Foutloos

De uitvoering is alleen correct wanneer de karateka elke beweging foutloos uitvoert in de juiste volgorde, juiste kracht, juiste snelheid. 

2. Zelfde begin- en eindpunt

Intensieve oefening is noodzakelijk om verzekerd te zijn dat het Kata start en eindigt op hetzelfde punt. De 'embusen' (de looplijnen van het Kata) is als een gids, landkaart (of moderner; een routeplanner). Volgens deze route dient de Kata te worden uitgevoerd.

3. Begrip

De karateka dient elke beweging volledig te begrijpen. Iedere Kata heeft haar eigen karakteristieken en deze moeten worden geïnterpreteerd en duidelijk herkenbaar zijn in de bewegingen en uitvoeringen van de karateka.

4. Waakzaamheid

Waakzaamheid is essentieel. Zonder dit item is het Kata geen gevecht. De karateka moet zich bewust zijn van de aanwezigheid van iedere tegenstander en elke aanval.

5. Ritme

Elke Kata kent zijn eigen ritme. Hiervoor gelden drie zeer belangrijke regels:

  1. Toepassing van kracht en snelheid op de juiste momenten.
  2. Vloeiende bewegingen
  3. Toepassing van de flexibiliteit van het lichaam.

6. Ademhaling

Juiste ademhaling is belangrijk. Men ademt uit wanneer er een techniek wordt uitgevoerd, of wanneer de stand wordt voltooid. De inademing begint na de beëindiging van de techniek. Vasthouden van adem is fout. Op de juiste manier ademhalen tijdens Kata (maar ook tijdens hardlopen of vrij vechten) zorgt ervoor dat je niet voortijdig uitgeput of buiten adem raakt.

Oorsprong

Binnen het Kyokushin zijn 2 hoofdsoorten Kata te onderscheiden; de Noordelijke Kata (afkomstig uit de Shotokan lijn) en de Zuidelijke Kata (afkomstig uit de Goju ryu lijn). Doch ook Mas Oyama zelf ontwikkelde enkele Kata's. Uiteraard dient iedere Kyokushinbeoefenaar alle (bij zijn graad behorende) Kata's te trainen, maar niet iedere Kata is geschikt voor iedereen. Sommige Kata's zijn meer geschikt voor een bepaalde lichaamsbouw; kleine, lichte gebouwde personen (zoals de gemiddelde Japanner). Het streven is uiteraard dat de karateka elke Kata kan beoefenen. Echter in competitieverband is het aan te raden dat hij of zij een Kata kiest die past bij zijn of haar lichaamsbouw.

De Noordelijke Kata's zijn verwant aan de Kata's die terug te vinden zijn in het Shotokan Karate. Shotokan's grondlegger Gichin Funakoshi was Mas Oyama's eerste Karate leermeester. Funakoshi heeft zijn Kata's betrokken uit het Noordelijke Chinese Kata en Shorin Ryu (een Okinawa Karate-stijl gebaseerd op het Chinese Shaolin). Deze Kata's maken gebruik van krachtige standen en sterke blokkeringen & aanvallen. Ze zijn eerder lineair gericht.

De Zuidelijke Kata's werden ontwikkeld tijdens Mas Oyama's studie van het Goju Ryu Okinawa Karate onder So Nei Chu en Gogen Yamaguchi. De bewegingen van deze Kata's met Chinese invloeden zijn meer circulair en vloeiend dan de Noordelijke .

De Noordelijke Kata's zijn: De Zuidelijke Kata's zijn:
Taikyoku Sono Ichi, Ni, San Sanchin no Kata
Pinan Sono Ichi, Ni, San, Yon, Go Gekisai Dai, Gekisai Sho
Yantsu Tensho
Tsuki no Kata Saiha
Kanku Seienchin
Sushiho Garyu
Seipai

©2017 Karateschool Hilversum

Delen